Thứ hai, ngày 21 tháng 9 năm 2026

Văn học Nghệ thuật

Thứ hai, 20/03/2023 - 08:08

''Cù bất cù bơ'' nghĩa là gì?

Bà Hồ Xuân Hương có câu thơ: "Bác mẹ sinh ta phận ốc nhồi/ Đêm ngày lăn lóc đám cỏ hôi".

Lăn lóc là từ đôi cùng có nghĩa, nhằm chỉ sự vật nào đó lăn đi lăn lại, nhảy lên, trườn tới qua nhiều vị trí...

Vậy cắc cớ hỏi thêm, cơn cớ tại làm sao "cù" lại chen ngang, "chia uyên rẽ thúy" giữa lăn lóc để trở thành "cù lăn cù lóc"? Sở dĩ như thế là vì chính cù mới phản ánh rõ nét nhất của hành động lăn và lóc, bởi trước hết ít ra vật ấy phải tròn. Nói cách khác, cù là do từ Hán - Việt "cầu" mà ra, nhằm chỉ vật hình tròn.

Trong vốn từ của người miền Nam có hòn cù/ trái cù. Nó được sử dụng trong trò chơi như đánh cù, cù khăng, thể hiện qua cách nói "lăn như trái cù". Trái cù ấy, theo "Đại Nam quấc âm tự vị" (1895): "Trái tròn để mà đánh trổng". Cách giải thích này khó hiểu bởi từ trổng/ đánh trổng. Thì đây, tự vị này cho biết: "Đánh trổng: Cuộc chơi trái cù, hai người cầm lấy hai đoạn cây đánh trái cù qua lại mà giành đàng đất; người sức mạnh hoặc biết thế đánh trái cù đi xa thì lấn đàng đất nhiều".

Vậy, khi từ "bù" chen ngang vào để trở thành "bù lăn bù lóc" thì "bù" có nghĩa là gì? Thật ngạc nhiên một cách thú vị, bù trong ngữ cảnh này cũng chính là cù/ cù lăn cù lóc. Mà, cũng độc đáo không kém như khi nói cầu bơ cầu bất/ cầu bất cầu bơ thì cũng chính là cù bơ cù bất/ cù bất cù bơ. Chẳng hạn, nhà thơ Tố Hữu viết:

"Tôi đã là con của vạn nhà

Là em của vạn kiếp phôi pha

Là anh của vạn đầu em nhỏ

Không áo cơm, cù bất cù bơ…".

Nói như nhân vật của nhà văn Vũ Trọng Phụng tự kể: "Tôi sinh ra đời dưới một ngôi sao xấu. Khi hãy còn ở cái tuổi mà những đứa trẻ khác được bố mẹ chiều chuộng, nâng niu, ẵm bế, riêng tôi là một đứa bé một mình phải chịu nhiều nỗi gian nan" - có thể đó là hoàn cảnh lang thang vất vưởng, không chốn nương thân, bị bỏ bê, không ai ngó ngàng tới…

Tất nhiên, cù còn có nhiều nghĩa khác.

"Oánh ông Tơ cái trót

Ổng nhảy thót ngọn bần

Biểu ông xe mối chỉ, ổng cù lần không se".

Vậy, cù/ cù lần ở đây có phải như ta hiểu theo cách giải thích của "Từ điển tiếng Việt thông dụng" (Vietlex): "Ngù ngờ, chậm chạp (hàm ý chê hoặc hài hước): Người đâu mà cù lần thế không biết"? Không đâu. Cù lần trong ngữ cảnh này chính là cách nói tắt của cù lần cù cứa - chỉ hành động chần chừ, lần khân, dây dưa, lần lữa. Tùy ngữ cảnh cũng có thể hiểu như cù lơ cù trợt, cù nhầy/ cù nhằng/ cù nhây/ cù nhựa...

Không chỉ có thế, còn có thể kể thêm từ khác nữa, nay chỉ có thể tìm thấy trong "Đại Nam quấc âm tự vị" (1895): "Cù xây: Hay làm lầy; bộ dai hoi. Nợ đòi mặt nợ, nó cù xây". Trường hợp này, với tính cách cù nhằng, với bộ mặt trơ ra đó, người miền Nam xưa gọi là "cù chì cù mài".

Lê Minh Quốc

Nguồn tin :

Theo dõi Tin tức qua FB, G+:

Thích và chia sẻ bài này trên:

[ Quay lại ]

Hồ Xuân Hương

Hồn quê trong câu thơ giữa mùa lễ hội làng Đan Thầm

Gia đình đại trí thức được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam vinh danh

Đại đức Thích Nhuận Đức quỳ, đọc thư sám hối chư tăng và xin lỗi đồng bào Khmer

Vị Hoàng đế duy nhất trong lịch sử Trung Quốc cả đời chỉ lấy một vợ

Giáo hoàng Francis rửa, hôn chân tù nhân nữ

Hoa hậu Ý Nhi xin lỗi khán giả, rời showbiz lên đường du học Úc

Không phải ai 'nổi trên mạng' cũng có thể thành diễn giả trước giới trẻ

''Cù bất cù bơ'' nghĩa là gì?

'Xã Tắc' trong 'Giang Sơn Xã Tắc' mang hàm ý gì?

Son Heung Min bị kỳ thị ở Anh

Hai trường hợp trong lịch sử khoa bảng từ ăn mày trở thành tiến sĩ

Vì sao các đại quân sư cổ đại không tự phất cờ dựng nghiệp bá vương

Rỗi hơi kể chuyện Dương lịch - Âm lịch

Bi kịch của thần đồng nhỏ tuổi nhất Trung Quốc

Vua Hàm Nghi bị giặc phát giác thân phận vì thầy cũ đến thăm

Thờ tứ phủ - Tứ Phủ gồm những vị thần nào?

Lý giải vì sao có câu ''Vua xứ Thanh, thần xứ Nghệ''

7 quả lê và lòng tự tôn của người nghèo

Đơn vị tổ chức Hoa hậu Hòa bình Việt Nam 2022 bị phạt 55 triệu đồng

''Đàn ông sợ gà, đàn bà sợ cừu'' có ý gì?

Tin doanh nghiệp

Giới thiệu TTTM AEON Hải Dương: “Thiên đường” mua sắm và giải trí cho gia đình ba thế hệ

Công ty TNHH AEON Việt Nam tổ chức Họp báo giới thiệu Trung tâm Thương mại (TTTM) AEON Hải Dương, dự kiến khai trương ngày 03 tháng 10 năm 2026. Đây là TTTM thứ 10 của Tập đoàn AEON tại Việt Nam, đồng thời đánh dấu mô hình TTTM quy mô vừa đầu tiên của tập đoàn tại khu vực Đồng bằng sông Hồng.

Hành trình phát triển bền vững của thương hiệu sữa Kayoko và Kavaking

Trong những năm qua, Công ty Cổ phần Dược Vinpharma EU Quốc Tế từng bước xây dựng và phát triển các thương hiệu sữa Kayoko và Kavaking, hướng đến đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng ngày càng đa dạng của người tiêu dùng trong nước.

Giải mã mô hình Camkey English: Môi trường Anh ngữ lấy học viên làm trung tâm và khát vọng vươn tầm Đông Nam Á

Trong bối cảnh tiếng Anh ngày càng trở thành một năng lực quan trọng đối với thế hệ trẻ, nhu cầu tìm kiếm một môi trường học tập phù hợp, vừa phát triển năng lực ngôn ngữ vừa nuôi dưỡng tư duy và sự tự tin ngày càng được phụ huynh quan tâm. Camkey English được xây dựng theo định hướng giáo dục lấy người học làm trung tâm, chú trọng cá nhân hóa lộ trình và tạo môi trường để học viên chủ động khám phá, rèn luyện và phát triển khả năng sử dụng tiếng Anh.

Công ty TNHH TM & XNK Mạnh Dũng: Sản phẩm chất lượng, khẳng định vị thế thương hiệu Việt

Trong bối cảnh thị trường Vật tư ngành điện còn tràn ngập các sản phẩm kém chất lượng tiềm ẩn rủi ro cháy nổ, Công ty TNHH Thương mại và Xuất Nhập Khẩu Mạnh Dũng đã tiên phong tạo dựng lối đi riêng. Bằng tinh thần sáng tạo cùng khát vọng nâng cao chuẩn mực an toàn lao động, doanh nghiệp khẳng định chỗ đứng vững chắc qua hai thương hiệu nổi bật MDCE và MDPLUS.

Vinacontrol được vinh danh tại hạng mục Sản phẩm và Dịch vụ Chất lượng Châu Á 2026

Tại Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Việt Nam - Asia 2026 diễn ra ngày 26/7/2026 tại Thành phố Hồ Chí Minh, Công ty Cổ phần Tập đoàn Vinacontrol được vinh danh tại hạng mục Sản phẩm và Dịch vụ Chất lượng Châu Á 2026 (Asia Quality Products & Services 2026). Giải thưởng nằm trong khuôn khổ Lễ công bố Thương hiệu Tín nhiệm Hàng đầu Châu Á lần thứ 9, do Hiệp hội Thông tin Công nghiệp Châu Á (AIPA) phối hợp cùng Viện Nghiên cứu Đánh giá Chất lượng Doanh nghiệp và Phát triển Nguồn Nhân lực tổ chức.

XÂY DỰNG THƯƠNG HIỆU

HCELL SAIGON SPA – TƯNG BỪNG THÁNG KHAI TRƯƠNG, TRỢ GIÁ ĐẶC BIỆT TOÀN BỘ DỊCH VỤ CHỈ TỪ 199K – 499K

Đọc nhiều nhất
Phản hồi nhiều

Chị Liễu Hà Tĩnh: Kiếm ngàn tỷ nước ngoài, về chơi showbiz

Liễu đại gia vốn là một nữ thương gia có tiếng trong việc buôn bán đa ngành liên quốc gia. Ở tuổi 46, Liễu đại gia nắm trong tay khối tài sản khổng lồ và sau những thành công kinh doanh, dường như ...

Là họa hay là phúc?

Đời người có rất nhiều chuyện, ở chỗ u minh đã tự có sắp đặt, một việc là phúc hay là họa thường không giống như biểu hiện bề ngoài và cũng không thể dễ dàng nhận định.

Saigonlube được vinh danh “Thương Hiệu Mạnh Quốc Gia 2023”

Vừa qua tại TP. Hồ Chí Minh đã diễn ra Lễ Công Bố “Thương Hiệu Mạnh Quốc Gia 2023”, là một sự kiện đánh dấu những nỗ lực đóng góp của doanh nghiệp, thương hiệu uy tín, chất lượng cao trên thị trường. ...

Chị Liễu Hà Tĩnh: Kiếm ngàn tỷ nước ngoài, về chơi showbiz

Là họa hay là phúc?

Saigonlube được vinh danh “Thương Hiệu Mạnh Quốc Gia 2023”

Bí ẩn chuyên cơ ''ngày tận thế'' của Tổng thống Mỹ

Để phòng trường hợp chiến tranh hạt nhân hay thảm họa xảy ra, Mỹ đã chế tạo ra máy bay "ngày tận thế", được trang bị đầy đủ để chính phủ Mỹ có thể duy trì hoạt động.

Ô tô từ Thái Lan vọt lên dẫn đầu xe nhập khẩu về Việt Nam